سنگ مثانه یکی از مشکلات دستگاه ادراری است که می‌تواند باعث سوزش ادرار، تکرر ادرار، درد زیر شکم، خون در ادرار، قطع و وصل شدن جریان ادرار یا عفونت‌های مکرر شود. برخلاف سنگ کلیه که معمولاً داخل کلیه تشکیل می‌شود و درد پهلو ایجاد می‌کند، سنگ مثانه بیشتر به دلیل باقی ماندن ادرار در مثانه و تخلیه ناقص آن ایجاد می‌شود.

امروزه بسیاری از سنگ‌های مثانه بدون نیاز به جراحی باز درمان می‌شوند. یکی از روش‌های رایج و کم‌تهاجمی، جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه است. در این روش، متخصص اورولوژی از راه مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود، سنگ را با دوربین مشاهده می‌کند، سپس با ابزار مخصوص یا لیزر آن را خرد کرده و قطعات سنگ را خارج می‌کند.

این روش که به آن سیستولیتولاپاکسی هم گفته می‌شود، برای بسیاری از سنگ‌های مثانه گزینه مناسبی است؛ اما برای همه بیماران بهترین انتخاب نیست. اندازه سنگ، تعداد سنگ‌ها، وضعیت مجرای ادرار، بزرگی پروستات، وجود عفونت و شرایط عمومی بیمار در انتخاب روش درمان نقش دارند.

جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه چیست؟

جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه روشی است که در آن پزشک بدون ایجاد برش روی شکم، از طریق مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود و سنگ را خرد و خارج می‌کند. این روش با کمک دوربین و ابزارهای ظریف انجام می‌شود.

در این عمل، پزشک داخل مثانه را به‌صورت مستقیم روی مانیتور می‌بیند. سپس با استفاده از لیزر، انرژی پنوماتیک، اولتراسوند یا ابزار مکانیکی، سنگ را به قطعات کوچک‌تر تبدیل می‌کند تا بتوان آن‌ها را خارج کرد.

معنی جراحی اندوسکوپیک به زبان ساده

اندوسکوپیک یعنی انجام عمل با دوربین و ابزارهای ظریف از مسیر طبیعی بدن. در مورد سنگ مثانه، مسیر طبیعی همان مجرای ادرار است.

به زبان ساده، پزشک دوربین باریکی را از مسیر ادرار وارد مثانه می‌کند، سنگ را می‌بیند، آن را می‌شکند و قطعاتش را بیرون می‌آورد. در بیشتر موارد، نیازی به برش شکمی وجود ندارد.

سیستولیتولاپاکسی چیست؟

سیستولیتولاپاکسی اصطلاح پزشکی برای خرد کردن و خارج کردن سنگ مثانه است. «سیستو» به مثانه اشاره دارد، «لیتو» به معنی سنگ است و «لاپاکسی» به خرد کردن و خارج کردن سنگ گفته می‌شود.

این روش معمولاً از راه مجرای ادرار انجام می‌شود، اما در برخی موارد خاص ممکن است از راه پوست نیز انجام شود. در این مقاله منظور اصلی، روش اندوسکوپیک از راه مجرای ادرار است.

تفاوت روش اندوسکوپیک با جراحی باز سنگ مثانه

در جراحی باز، جراح با ایجاد برش در پایین شکم به مثانه می‌رسد، مثانه را باز می‌کند و سنگ را مستقیم خارج می‌کند. این روش برای سنگ‌های بسیار بزرگ یا پیچیده هنوز کاربرد دارد.

اما در روش اندوسکوپیک، ابزار از راه مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود. برش شکمی وجود ندارد و معمولاً درد، بستری و دوران نقاهت کمتر از جراحی باز است. با این حال، اگر سنگ خیلی بزرگ یا مجرا تنگ باشد، روش اندوسکوپیک ممکن است مناسب نباشد.

سنگ مثانه چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

سنگ مثانه توده‌ای سخت از مواد معدنی است که داخل مثانه تشکیل می‌شود. این سنگ‌ها زمانی ایجاد می‌شوند که ادرار برای مدت طولانی داخل مثانه باقی بماند و مواد معدنی آن رسوب کنند.

سنگ مثانه می‌تواند یک عدد یا چند عدد باشد. گاهی کوچک است و گاهی به اندازه‌ای بزرگ می‌شود که تخلیه ادرار را مختل می‌کند.

تفاوت سنگ مثانه با سنگ کلیه

سنگ کلیه معمولاً در کلیه تشکیل می‌شود و ممکن است با حرکت به سمت حالب باعث درد شدید پهلو شود. اما سنگ مثانه داخل مثانه قرار دارد و بیشتر با علائم ادراری تحتانی همراه است.

بیمار مبتلا به سنگ مثانه ممکن است احساس کند ادرارش کامل تخلیه نمی‌شود، جریان ادرار قطع و وصل می‌شود، یا دچار سوزش و تکرر ادرار شده است. این علائم با سنگ کلیه همیشه یکسان نیستند.

نقش باقی ماندن ادرار در مثانه

یکی از مهم‌ترین علت‌های سنگ مثانه، تخلیه ناقص ادرار است. اگر مقداری ادرار بعد از هر بار ادرار کردن در مثانه باقی بماند، مواد معدنی داخل آن فرصت رسوب پیدا می‌کنند.

در مردان، بزرگی پروستات یکی از علت‌های شایع تخلیه ناقص مثانه است. تنگی مجرای ادرار، مثانه عصبی، سوند طولانی‌مدت و عفونت‌های مزمن نیز می‌توانند زمینه تشکیل سنگ را فراهم کنند.

چرا درمان علت زمینه‌ای مهم است؟

خارج کردن سنگ، فقط بخشی از درمان است. اگر علت اصلی تشکیل سنگ درمان نشود، احتمال برگشت سنگ وجود دارد.

برای مثال، اگر بیمار بزرگی پروستات داشته باشد و بعد از عمل همچنان ادرار را ناقص تخلیه کند، ممکن است دوباره سنگ مثانه تشکیل شود. بنابراین متخصص اورولوژی باید هم سنگ را درمان کند و هم علت زمینه‌ای را بررسی نماید.

علائم سنگ مثانه

سنگ مثانه ممکن است در ابتدا علامت کمی داشته باشد، اما با بزرگ‌تر شدن یا حرکت داخل مثانه، علائم آزاردهنده‌تری ایجاد می‌کند.

شدت علائم به اندازه سنگ، تعداد سنگ‌ها، میزان تحریک مثانه، وجود عفونت و وضعیت خروج ادرار بستگی دارد.

سوزش و تکرر ادرار

یکی از علائم رایج سنگ مثانه، سوزش هنگام ادرار و تکرر ادرار است. بیمار ممکن است احساس کند باید مرتب به دستشویی برود، اما هر بار مقدار کمی ادرار دفع کند.

این علائم به دلیل تحریک دیواره مثانه توسط سنگ ایجاد می‌شوند و گاهی با عفونت ادراری اشتباه گرفته می‌شوند.

درد زیر شکم

سنگ مثانه می‌تواند باعث درد یا فشار در ناحیه پایین شکم شود. این درد ممکن است هنگام پر شدن مثانه بیشتر شود و بعد از ادرار کردن کمی کاهش پیدا کند.

در مردان، درد گاهی به نوک آلت یا ناحیه بین مقعد و بیضه‌ها هم انتشار پیدا می‌کند.

خون در ادرار

سنگ با حرکت داخل مثانه می‌تواند دیواره مثانه را خراش دهد و باعث خونریزی شود. خون ممکن است واضح باشد و رنگ ادرار را قرمز، صورتی یا قهوه‌ای کند.

گاهی خون فقط در آزمایش ادرار دیده می‌شود. در هر دو حالت، خون در ادرار باید بررسی شود، چون علل دیگری مانند تومور مثانه هم می‌توانند خون‌ادراری ایجاد کنند.

قطع و وصل شدن جریان ادرار

یکی از علائم مهم سنگ مثانه، قطع ناگهانی جریان ادرار است. سنگ ممکن است جلوی خروجی مثانه قرار بگیرد و جریان ادرار را ببندد.

گاهی بیمار با تغییر وضعیت بدن می‌تواند دوباره ادرار کند. این علامت برای سنگ مثانه نسبتاً قابل توجه است و باید به متخصص اورولوژی گفته شود.

عفونت‌های ادراری مکرر

سنگ مثانه می‌تواند محل تجمع باکتری‌ها شود و باعث عفونت‌های ادراری تکرارشونده گردد. بوی بد ادرار، تب، لرز، سوزش شدید، کدر شدن ادرار و درد زیر شکم می‌توانند نشانه عفونت باشند.

اگر عفونت‌های ادراری مرتب تکرار شوند، باید از نظر سنگ مثانه، باقی‌مانده ادرار، بزرگی پروستات یا تنگی مجرا بررسی انجام شود.

چه بیمارانی کاندید جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه هستند؟

جراحی اندوسکوپیک برای بسیاری از بیماران مبتلا به سنگ مثانه مناسب است، اما انتخاب آن به شرایط دقیق بیمار بستگی دارد.

متخصص اورولوژی با بررسی اندازه سنگ، تعداد سنگ‌ها، قطر مجرای ادرار، وضعیت پروستات، وجود عفونت و شرایط عمومی بدن تصمیم می‌گیرد.

سنگ‌های کوچک تا متوسط مثانه

سنگ‌های کوچک تا متوسط معمولاً گزینه‌های خوبی برای درمان اندوسکوپیک هستند. پزشک می‌تواند آن‌ها را با دوربین ببیند، خرد کند و قطعات را خارج نماید.

اگر سنگ خیلی بزرگ باشد، خرد کردن آن از راه مجرا ممکن است طولانی شود یا احتمال آسیب به مجرا افزایش یابد. در چنین شرایطی، PCCL یا جراحی باز هم بررسی می‌شود.

سنگ‌هایی که از راه مجرا قابل دسترسی هستند

در روش اندوسکوپیک، ابزار باید از مجرای ادرار عبور کند. بنابراین اگر مجرا مناسب باشد و سنگ از این مسیر قابل درمان باشد، این روش معمولاً انتخاب خوبی است.

در مردانی که مجرای تنگ، پروستات بسیار بزرگ یا سابقه جراحی‌های متعدد مجرا دارند، عبور ابزار ممکن است دشوارتر باشد.

بیماران بدون تنگی شدید مجرا

اگر بیمار تنگی شدید مجرای ادرار داشته باشد، ورود ابزار اندوسکوپیک ممکن است خطرناک یا غیرممکن باشد. در این موارد، ابتدا باید تنگی مجرا بررسی و درمان شود یا روش جایگزین انتخاب گردد.

گاهی در چنین بیمارانی، PCCL یا جراحی باز گزینه مناسب‌تری است.

مواردی که جراحی باز لازم نیست

وقتی سنگ آن‌قدر بزرگ یا پیچیده نیست که جراحی باز لازم باشد، روش اندوسکوپیک می‌تواند درمان کم‌تهاجمی‌تری فراهم کند.

این روش به‌خصوص برای بیمارانی مناسب است که سنگ قابل خرد شدن دارد، عفونت کنترل شده است و مسیر مجرا اجازه ورود ابزار را می‌دهد.

جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه چگونه انجام می‌شود؟

جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه معمولاً در اتاق عمل انجام می‌شود. بیمار در طول عمل درد احساس نمی‌کند، چون از بی‌حسی یا بیهوشی استفاده می‌شود.

جزئیات عمل بسته به اندازه سنگ، نوع دستگاه و شرایط بیمار متفاوت است، اما مراحل کلی تقریباً مشابه هستند.

بی‌حسی یا بیهوشی

این عمل می‌تواند با بی‌حسی نخاعی یا بیهوشی عمومی انجام شود. در بی‌حسی نخاعی، پایین‌تنه بی‌حس می‌شود و بیمار درد ندارد. در بیهوشی عمومی، بیمار کاملاً خواب است.

انتخاب روش بیهوشی به نظر متخصص بیهوشی، شرایط عمومی بیمار و برنامه جراحی بستگی دارد.

ورود سیستوسکوپ از راه مجرای ادرار

پزشک ابتدا ابزار دوربین‌دار به نام سیستوسکوپ یا رزکتوسکوپ را از راه مجرای ادرار وارد مثانه می‌کند. مثانه با مایع استریل پر می‌شود تا دید واضح‌تری ایجاد شود.

سپس پزشک داخل مثانه را بررسی می‌کند و سنگ یا سنگ‌ها را پیدا می‌کند.

مشاهده سنگ داخل مثانه

یکی از مزایای روش اندوسکوپیک این است که پزشک سنگ را مستقیم می‌بیند. علاوه بر سنگ، دیواره مثانه، دهانه حالب‌ها، خروجی مثانه و در مردان وضعیت پروستات نیز تا حدی قابل بررسی است.

اگر ضایعه مشکوک، التهاب شدید یا توده‌ای در مثانه دیده شود، پزشک ممکن است اقدامات تشخیصی یا درمانی دیگری را هم برنامه‌ریزی کند.

خرد کردن سنگ با لیزر یا ابزار مخصوص

بعد از مشاهده سنگ، پزشک آن را با ابزار مناسب خرد می‌کند. این ابزار می‌تواند لیزر، دستگاه پنوماتیک، اولتراسوند یا وسیله مکانیکی باشد.

هدف این است که سنگ به قطعات کوچک‌تر تبدیل شود تا بتوان آن‌ها را از مثانه خارج کرد. انتخاب ابزار به جنس و اندازه سنگ، امکانات مرکز و نظر جراح بستگی دارد.

خارج کردن قطعات سنگ

پس از خرد شدن سنگ، قطعات آن با شست‌وشو، مکش یا ابزار مخصوص از مثانه خارج می‌شوند. پزشک در پایان تلاش می‌کند مطمئن شود قطعه مهمی باقی نمانده است.

گاهی قطعات سنگ برای آزمایش جنس سنگ فرستاده می‌شوند. این کار می‌تواند به پیشگیری از عود کمک کند.

گذاشتن سوند در صورت نیاز

در پایان عمل، ممکن است سوند ادراری گذاشته شود. سوند کمک می‌کند ادرار و خونابه از مثانه خارج شود و مثانه فرصت آرام شدن داشته باشد.

مدت ماندن سوند به میزان خونریزی، اندازه سنگ، مدت عمل، وضعیت پروستات و نظر پزشک بستگی دارد.

مزایای جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه

روش اندوسکوپیک در بسیاری از بیماران، مزایای مهمی نسبت به جراحی باز دارد. البته این مزایا زمانی مطرح هستند که بیمار واقعاً کاندید مناسبی برای این روش باشد.

انتخاب درمان فقط به کم‌تهاجمی بودن محدود نمی‌شود؛ هدف اصلی، درمان کامل و ایمن است.

بدون برش شکمی

در بیشتر موارد، جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه بدون برش روی شکم انجام می‌شود. ابزار از مسیر طبیعی ادرار وارد مثانه می‌شود.

این موضوع باعث می‌شود بیمار زخم شکمی، بخیه بزرگ و مراقبت‌های مربوط به جراحی باز را نداشته باشد.

نقاهت کوتاه‌تر نسبت به جراحی باز

چون برش شکمی وجود ندارد، معمولاً درد و دوران نقاهت کمتر از جراحی باز است. بسیاری از بیماران زودتر به فعالیت‌های سبک روزانه برمی‌گردند.

البته اگر سنگ بزرگ باشد یا همزمان جراحی دیگری مانند درمان پروستات انجام شود، دوران نقاهت می‌تواند طولانی‌تر شود.

مناسب برای بسیاری از سنگ‌های مثانه

برای سنگ‌های کوچک تا متوسط و قابل دسترسی از راه مجرا، روش اندوسکوپیک معمولاً گزینه مؤثری است.

این روش به پزشک امکان می‌دهد سنگ را مستقیم ببیند، خرد کند و قطعات آن را خارج کند.

امکان بررسی همزمان داخل مثانه

در حین عمل، پزشک فقط سنگ را نمی‌بیند؛ بلکه می‌تواند داخل مثانه را هم بررسی کند. این موضوع برای تشخیص التهاب، خونریزی، تومور، بزرگی پروستات یا مشکلات دیگر مفید است.

اگر علت زمینه‌ای مشخص شود، درمان کامل‌تر و پیشگیری از عود بهتر انجام می‌شود.

آمادگی قبل از جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه

آمادگی قبل از عمل برای کاهش خطر عفونت، خونریزی و عوارض بیهوشی اهمیت دارد. بیمار باید داروها، بیماری‌ها و علائم خود را دقیق به پزشک بگوید.

وجود عفونت ادراری قبل از عمل باید جدی گرفته شود.

آزمایش خون و ادرار

قبل از عمل، معمولاً آزمایش خون برای بررسی عملکرد کلیه، کم‌خونی، قند خون و وضعیت انعقاد انجام می‌شود. آزمایش ادرار نیز برای بررسی خون، عفونت و سایر مشکلات درخواست می‌شود.

این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند عمل با ایمنی بیشتری انجام شود.

کشت ادرار و درمان عفونت

اگر بیمار عفونت ادراری داشته باشد، احتمال تب و عفونت بعد از عمل بیشتر می‌شود. بنابراین کشت ادرار ممکن است قبل از جراحی درخواست شود.

اگر کشت مثبت باشد، پزشک آنتی‌بیوتیک مناسب تجویز می‌کند و گاهی زمان عمل را تا کنترل عفونت تنظیم می‌نماید.

سونوگرافی یا تصویربرداری

برای برنامه‌ریزی درمان، پزشک باید اندازه و تعداد سنگ‌ها را بداند. سونوگرافی، عکس ساده یا سی‌تی‌اسکن می‌تواند در این زمینه کمک کند.

تصویربرداری همچنین نشان می‌دهد آیا ادرار بعد از تخلیه در مثانه باقی می‌ماند یا نه، و آیا کلیه‌ها دچار فشار یا مشکل شده‌اند یا خیر.

بررسی داروهای رقیق‌کننده خون

داروهای رقیق‌کننده خون مانند آسپرین، وارفارین، کلوپیدوگرل، ریواروکسابان و آپیکسابان باید قبل از عمل بررسی شوند.

بیمار نباید این داروها را خودسرانه قطع کند. قطع ناگهانی داروهای ضدانعقاد در برخی بیماران می‌تواند خطر سکته یا لخته ایجاد کند.

ناشتا بودن و ارزیابی بیهوشی

اگر عمل با بیهوشی یا بی‌حسی نخاعی انجام شود، بیمار معمولاً باید چند ساعت قبل از عمل ناشتا باشد. زمان دقیق ناشتا بودن را تیم درمان اعلام می‌کند.

متخصص بیهوشی نیز وضعیت قلب، ریه، فشار خون، دیابت، داروها و حساسیت‌های دارویی بیمار را بررسی می‌کند.

مراقبت‌های بعد از عمل

بعد از جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه، بیمار باید مراقبت‌هایی را رعایت کند تا احتمال خونریزی، عفونت و عود سنگ کمتر شود.

بعضی علائم بعد از عمل طبیعی هستند، اما برخی علائم نیاز به مراجعه فوری دارند.

خون در ادرار بعد از عمل

وجود مقدار کمی خون در ادرار بعد از عمل طبیعی است و معمولاً به‌تدریج کاهش پیدا می‌کند. ادرار ممکن است صورتی یا کمی قرمز باشد.

اما خونریزی شدید، دفع لخته‌های بزرگ، قرمز ماندن مداوم ادرار یا بند آمدن ادرار باید فوراً بررسی شود.

سوزش و تکرر ادرار

سوزش ادرار، تکرر ادرار و احساس فوریت بعد از عمل می‌تواند به دلیل تحریک مجرا و مثانه ایجاد شود. این علائم معمولاً موقتی هستند.

اگر سوزش شدید باشد یا همراه با تب، لرز، بوی بد ادرار یا درد شدید شود، احتمال عفونت مطرح است.

مراقبت از سوند

اگر بعد از عمل سوند گذاشته شود، بیمار باید مراقبت از آن را بداند. کیسه ادرار باید پایین‌تر از سطح مثانه قرار گیرد و لوله سوند نباید خم شود.

اگر ادرار از سوند خارج نشود، درد زیر شکم ایجاد شود یا لخته زیاد دیده شود، باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد.

مصرف مایعات

در صورت اجازه پزشک، مصرف مایعات کافی به رقیق شدن ادرار و خروج بهتر خونابه کمک می‌کند. البته بیماران قلبی یا کلیوی باید مقدار مایعات را طبق نظر پزشک تنظیم کنند.

نوشیدن آب کافی برای پیشگیری از عود هم مفید است، اما اگر مشکل تخلیه مثانه وجود داشته باشد، تنها کافی نیست.

فعالیت بدنی و بازگشت به کار

بیمار معمولاً می‌تواند فعالیت سبک را زودتر شروع کند، اما باید برای چند روز از ورزش شدید، بلند کردن اجسام سنگین و فشار آوردن به شکم خودداری کند.

زمان بازگشت به کار به نوع شغل، اندازه سنگ، وجود سوند و نظر پزشک بستگی دارد.

پیگیری برای پیشگیری از عود سنگ

بعد از خارج کردن سنگ، پزشک ممکن است بررسی کند که آیا علت زمینه‌ای مثل بزرگی پروستات، تنگی مجرا یا مثانه عصبی وجود دارد یا نه.

اگر علت اصلی درمان نشود، سنگ ممکن است دوباره تشکیل شود.

عوارض احتمالی جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه

جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه معمولاً روشی ایمن و رایج است، اما مانند هر اقدام پزشکی می‌تواند عوارضی داشته باشد.

آگاهی از عوارض کمک می‌کند بیمار در صورت مشاهده علامت غیرطبیعی سریع‌تر اقدام کند.

خونریزی

خونریزی خفیف بعد از عمل معمولاً طبیعی است. اما خونریزی شدید یا همراه با لخته نیاز به بررسی دارد.

مصرف داروهای رقیق‌کننده خون می‌تواند احتمال خونریزی را افزایش دهد، به همین دلیل مدیریت داروها قبل و بعد از عمل مهم است.

عفونت ادراری

ورود ابزار به مجرای ادرار و مثانه می‌تواند احتمال عفونت را کمی افزایش دهد. تب، لرز، سوزش شدید، بوی بد ادرار یا درد زیر شکم باید جدی گرفته شود.

درمان عفونت باید بر اساس نظر پزشک و در صورت نیاز کشت ادرار انجام شود.

آسیب یا التهاب مجرای ادرار

چون ابزار از مجرای ادرار عبور می‌کند، ممکن است مجرا برای مدتی ملتهب شود. این التهاب می‌تواند باعث سوزش، درد یا ناراحتی هنگام ادرار شود.

در موارد نادر، آسیب جدی‌تر به مجرا ممکن است رخ دهد، مخصوصاً اگر مجرا تنگ یا آسیب‌پذیر باشد.

باقی ماندن قطعات سنگ

در برخی موارد، مخصوصاً اگر سنگ بزرگ یا سخت باشد، ممکن است قطعات کوچکی باقی بمانند. این قطعات می‌توانند بعداً باعث علائم یا رشد مجدد سنگ شوند.

به همین دلیل، پیگیری بعد از عمل با سونوگرافی یا بررسی‌های دیگر اهمیت دارد.

تنگی مجرا

تنگی مجرای ادرار یکی از عوارض احتمالی، هرچند نه‌چندان شایع، بعد از اقدامات اندوسکوپیک است. بیمار ممکن است بعداً دچار ضعیف شدن جریان ادرار، قطره‌قطره آمدن ادرار یا زور زدن شود.

اگر چنین علائمی ایجاد شود، باید به متخصص اورولوژی اطلاع داده شود.

برگشت سنگ مثانه

عود سنگ مثانه معمولاً به دلیل باقی ماندن علت زمینه‌ای اتفاق می‌افتد. اگر بزرگی پروستات، تنگی مجرا، عفونت مزمن یا تخلیه ناقص مثانه درمان نشود، سنگ می‌تواند دوباره تشکیل شود.

مقایسه روش اندوسکوپیک با PCCL و جراحی باز

برای درمان سنگ مثانه چند روش وجود دارد. بهترین روش برای هر بیمار به شرایط او بستگی دارد، نه صرفاً نام روش.

روش اندوسکوپیک، PCCL و جراحی باز هرکدام جایگاه خاص خود را دارند.

روش اندوسکوپیک یا PCCL؟

در روش اندوسکوپیک، ابزار از راه مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود. این روش برای بسیاری از سنگ‌های مثانه مناسب است.

در PCCL، پزشک از راه پوست پایین شکم وارد مثانه می‌شود. این روش ممکن است در سنگ‌های بزرگ‌تر یا بیمارانی که مجرای ادرارشان مناسب عبور ابزار نیست، انتخاب بهتری باشد.

روش اندوسکوپیک یا جراحی باز؟

جراحی باز معمولاً برای سنگ‌های بسیار بزرگ، متعدد، سخت یا مواردی استفاده می‌شود که درمان اندوسکوپیک مناسب نیست. در جراحی باز، برش شکمی وجود دارد و نقاهت طولانی‌تر است.

روش اندوسکوپیک برای بسیاری از بیماران کم‌تهاجمی‌تر است، اما اگر سنگ خیلی بزرگ باشد، اصرار به روش اندوسکوپیک ممکن است درمان را طولانی و سخت کند.

انتخاب روش مناسب بر اساس شرایط بیمار

متخصص اورولوژی با بررسی اندازه سنگ، تعداد سنگ‌ها، وضعیت مجرا، بزرگی پروستات، عفونت، سن و شرایط عمومی بیمار تصمیم می‌گیرد.

گاهی بهترین درمان ترکیبی است؛ مثلاً همزمان با درمان سنگ، مشکل پروستات یا تنگی مجرا هم بررسی یا درمان شود.

پیشگیری از تشکیل مجدد سنگ مثانه

بعد از درمان سنگ مثانه، مهم‌ترین کار پیشگیری از عود است. اگر بیمار فقط سنگ را خارج کند اما علت تشکیل آن را نادیده بگیرد، احتمال برگشت وجود دارد.

برنامه پیشگیری باید برای هر بیمار شخصی‌سازی شود.

درمان بزرگی پروستات

در مردان، بزرگی پروستات یکی از مهم‌ترین علت‌های سنگ مثانه است. اگر پروستات باعث تخلیه ناقص ادرار شود، درمان آن ضروری است.

درمان می‌تواند دارویی یا جراحی باشد و انتخاب آن به شدت علائم، اندازه پروستات و میزان باقی‌مانده ادرار بستگی دارد.

بررسی تنگی مجرای ادرار

تنگی مجرا باعث سختی خروج ادرار و باقی ماندن ادرار در مثانه می‌شود. اگر بیمار جریان ادرار ضعیف دارد یا سابقه سوندگذاری، عفونت یا جراحی مجرا داشته، باید بررسی شود.

درمان تنگی مجرا می‌تواند خطر برگشت سنگ را کاهش دهد.

کنترل مثانه عصبی

در مثانه عصبی، عضله مثانه ممکن است به‌خوبی منقبض نشود. در نتیجه ادرار کامل تخلیه نمی‌شود و خطر سنگ و عفونت بالا می‌رود.

این بیماران ممکن است به دارو، برنامه تخلیه منظم یا سوندگذاری متناوب نیاز داشته باشند.

درمان عفونت‌های ادراری

عفونت‌های مکرر می‌توانند با سنگ مثانه ارتباط داشته باشند. درمان باید بر اساس آزمایش و کشت ادرار انجام شود.

مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک ممکن است باعث مقاومت دارویی و درمان ناقص شود.

مصرف مایعات کافی

نوشیدن آب کافی، در صورت اجازه پزشک، به رقیق شدن ادرار کمک می‌کند. ادرار غلیظ می‌تواند احتمال رسوب مواد معدنی را بیشتر کند.

البته بیماران دارای نارسایی قلبی یا کلیوی باید مقدار مایعات را با نظر پزشک تنظیم کنند.

پیگیری منظم با متخصص اورولوژی

بعد از جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه، پزشک ممکن است آزمایش ادرار، سونوگرافی، بررسی باقی‌مانده ادرار یا ارزیابی پروستات را توصیه کند.

پیگیری منظم کمک می‌کند اگر سنگ جدید، عفونت یا مشکل تخلیه مثانه ایجاد شد، زود تشخیص داده شود.

پرسش‌های متداول FAQ

۱. جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه یعنی چه؟

یعنی پزشک بدون برش شکمی، از راه مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود، سنگ را با دوربین می‌بیند، آن را با لیزر یا ابزار مخصوص خرد می‌کند و قطعات سنگ را خارج می‌سازد.

۲. آیا این روش همان جراحی باز سنگ مثانه است؟

خیر. در جراحی باز، برش در پایین شکم ایجاد می‌شود و مثانه باز می‌شود. در روش اندوسکوپیک، ابزار از راه مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود و معمولاً برش شکمی وجود ندارد.

۳. جراحی اندوسکوپیک برای چه سنگ‌هایی مناسب است؟

معمولاً برای سنگ‌های کوچک تا متوسط مثانه که از راه مجرا قابل درمان هستند مناسب است. اگر سنگ خیلی بزرگ، متعدد یا همراه با تنگی مجرا باشد، ممکن است PCCL یا جراحی باز گزینه بهتری باشد.

۴. آیا بعد از عمل سوند گذاشته می‌شود؟

در بسیاری از موارد بله. سوند کمک می‌کند ادرار و خونابه از مثانه خارج شود. مدت ماندن سوند به شرایط بیمار، میزان خونریزی و نظر پزشک بستگی دارد.

۵. آیا بعد از سنگ‌شکنی مثانه خون در ادرار طبیعی است؟

مقدار کمی خون در ادرار بعد از عمل طبیعی است و معمولاً کم می‌شود. اما خونریزی شدید، دفع لخته زیاد، بند آمدن ادرار یا درد شدید نیاز به مراجعه فوری دارد.

۶. آیا سنگ مثانه بعد از جراحی دوباره ایجاد می‌شود؟

ممکن است. اگر علت اصلی مانند بزرگی پروستات، تنگی مجرا، مثانه عصبی، عفونت مزمن یا تخلیه ناقص مثانه درمان نشود، احتمال عود سنگ وجود دارد.

۷. بعد از جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کرد؟

تب، لرز، خونریزی شدید، دفع لخته، بند آمدن ادرار، درد شدید زیر شکم، بوی بد ادرار، ضعف شدید یا بسته شدن سوند از علائم هشدار هستند و باید سریعاً بررسی شوند.

جمع‌بندی

جراحی اندوسکوپیک سنگ مثانه یکی از روش‌های کم‌تهاجمی و رایج برای درمان بسیاری از سنگ‌های مثانه است. در این روش، متخصص اورولوژی از راه مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود، سنگ را با دوربین مشاهده می‌کند، سپس با لیزر یا ابزار مخصوص آن را خرد کرده و قطعات سنگ را خارج می‌کند. این روش معمولاً بدون برش شکمی انجام می‌شود و نسبت به جراحی باز، نقاهت کوتاه‌تری دارد.

با این حال، این روش برای همه بیماران مناسب نیست. اگر سنگ بسیار بزرگ، متعدد یا سخت باشد، یا بیمار دچار تنگی مجرای ادرار، بزرگی شدید پروستات یا مشکلات خاص مثانه باشد، روش‌هایی مانند PCCL یا جراحی باز هم ممکن است بررسی شوند. انتخاب درمان باید بر اساس شرایط واقعی بیمار انجام شود، نه صرفاً کم‌تهاجمی بودن روش.

نکته مهم این است که درمان سنگ مثانه فقط خارج کردن سنگ نیست. اگر علت زمینه‌ای مانند بزرگی پروستات، تنگی مجرا، مثانه عصبی یا عفونت‌های مکرر درمان نشود، احتمال برگشت سنگ وجود دارد. اگر شما با علائمی مانند سوزش و تکرر ادرار، درد زیر شکم، خون در ادرار، قطع و وصل شدن جریان ادرار یا عفونت‌های مکرر مواجه هستید، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر به متخصص اورولوژی مراجعه کنید. دکتر آرش رنجبر، متخصص اورولوژی می‌تواند با بررسی علائم، تصویربرداری، آزمایش‌ها و وضعیت تخلیه مثانه، مناسب‌ترین روش درمان را برای شما انتخاب کند.